Zmienne w JavaScript

Zmienna to podstawowy sposób przechowywania danych w programie. Możesz wyobrazić ją sobie jako pojemnik lub szufladę, w której trzymamy jakąś wartość (np. liczbę lub tekst), aby móc później z niej skorzystać. Każda zmienna ma swoją nazwę (etykietę), dzięki której możemy odwołać się do jej zawartości.

Deklaracja zmiennych (let, const, var)

We współczesnym JavaScript zmienne najczęściej tworzymy za pomocą słów kluczowych let lub const.

let wiek = 16;          // tworzymy zmienną 'wiek' i ustawiamy jej wartość na 16
const stalaPi = 3.14;   // tworzymy stałą 'stalaPi' z wartością 3.14 (stała, więc nie zmienimy jej później)

• let używamy, gdy wartość zmiennej może się zmieniać w trakcie działania programu.
• const używamy, gdy raz nadana wartość nie powinna się zmienić (np. stała matematyczna Pi). Próba zmiany wartości const spowoduje błąd.

Istnieje też starszy sposób deklarowania zmiennych przy pomocy słowa var, ale obecnie nie zaleca się go używać w nowych projektach – var ma inny zakres działania i może prowadzić do nieoczywistych błędów. W naszym kursie będziemy korzystać tylko z let i const.

Typy danych

JavaScript umożliwia przechowywanie różnych rodzajów danych. Najważniejsze podstawowe typy to:

• String (łańcuch znaków) – tekst ujęty w cudzysłów lub apostrofy, np. "Hello" albo 'Ala ma kota'.
• Number (liczba) – liczba (całkowita lub zmiennoprzecinkowa), np. 10, 3.14.
• Boolean (wartość logiczna) – ma tylko dwie możliwe wartości: true (prawda) lub false (fałsz). Wykorzystujemy je w warunkach logicznych (np. sprawdzając czy coś jest prawdziwe).
• Undefined (niezdefiniowany) – oznacza "brak wartości". Gdy stworzymy zmienną, ale nic do niej nie przypiszemy, jej domyślną wartością będzie undefined.

let wynik;
console.log(wynik); // wypisze 'undefined', bo nie przypisano wartości

(Istnieją także inne typy jak object, null czy symbol, ale o nich później. Na tym etapie skupimy się na podstawowych typach.)

Przypisywanie i zmiana wartości

Używając operatora = przypisujemy wartość do zmiennej. Możemy też później zmienić wartość zmiennej zadeklarowanej przez let poprzez ponowne przypisanie. Na przykład:

let liczba = 5;
console.log(liczba); // wypisze 5
liczba = 7;          // zmieniamy wartość zmiennej 'liczba' na 7
console.log(liczba); // wypisze 7

Dzięki zmiennym program może "pamiętać" dane i później je modyfikować lub wykorzystywać do obliczeń.

Operatory matematyczne

Zmiennych liczbowych możemy używać do obliczeń. Najczęstsze operatory to:

• Dodawanie: + (np. 2 + 3 daje wynik 5)
• Odejmowanie: - (np. 10 - 4 daje wynik 6)
• Mnożenie: * (np. 5 * 2 daje 10)
• Dzielenie: / (np. 20 / 5 daje 4)
• Reszta z dzielenia (modulo): % (np. 7 % 3 daje 1, bo 7 dzielone przez 3 to 2 reszty 1)

let a = 10;
let b = 3;
let suma = a + b;      // suma będzie 13
let roznica = a - b;   // roznica będzie 7
console.log(suma, roznica); // wypisze: 13 7

Operatory skrócone (+=, -= itp.)

Często w programowaniu potrzebujemy zwiększyć lub zmniejszyć wartość zmiennej względem jej obecnej wartości. Do tego służą operatory takie jak += czy -=. Przykład:

let licznik = 0;
licznik = licznik + 1; // zwykłe dodanie 1
// Powyższą operację można zapisać skrótowo:
licznik += 1;          // to to samo co licznik = licznik + 1
console.log(licznik);  // wypisze 1

Podobnie działa -= (odejmowanie od zmiennej), *= (mnożenie przez wartość), /= (dzielenie przez wartość) itp. Np. x -= 2 oznacza x = x - 2.

Łączenie tekstu (konkatenacja)

Operator + służy nie tylko do dodawania liczb, ale także do łączenia stringów (tekstów). Jeśli oba argumenty są tekstami (lub chociaż jeden z nich jest tekstem), + potraktuje je jak tekst i sklei. Na przykład:

let imie = "Jan";
let nazwisko = "Kowalski";
let pelneImie = imie + " " + nazwisko; // dodajemy spację pomiędzy
console.log(pelneImie); // wypisze: Jan Kowalski

Uwaga: Jeżeli spróbujesz połączyć tekst z liczbą, JavaScript również potraktuje liczbę jak tekst. Np. wyrażenie 5 + "5" da w wyniku "55" (tekst), a nie 10. Dlatego ważne jest, aby pamiętać o typach danych podczas operacji — do tej kwestii wrócimy jeszcze przy konwersji typów.

Ćwiczenia

1. Zadeklaruj zmienne przechowujące różne typy danych, np.: swoje imię (string), swój wiek (number), czy masz prawo jazdy (boolean - prawda/fałsz). Wypisz te zmienne w konsoli za pomocą console.log().
2. Utwórz zmienną x o wartości liczbowej, np. 10. Następnie zapisz kilka operacji na tej zmiennej: dodaj do niej inną liczbę (np. x = x + 5), skorzystaj ze skrótu x += 5, pomnóż ją przez 2 korzystając z *=. Po każdej operacji wypisz aktualną wartość x w konsoli.
3. Spróbuj zadeklarować zmienną za pomocą const i nadać jej jakąś wartość. Następnie spróbuj w kolejnej linii zmienić tę wartość (np. const stala = 5; stala = 7;). Obserwuj w konsoli, jaki błąd się pojawi. Zrozumiesz w ten sposób, jak działa stała.
4. Utwórz dwie zmienne tekstowe, np. let a = "Hello"; let b = "World";. Połącz je operatorem + w trzecią zmienną c i wypisz wynik (powinno wyjść "HelloWorld" lub "Hello World" w zależności od dodanej spacji).