W tej lekcji poznasz instrukcje warunkowe w Pythonie. Dzięki nim program może podejmować decyzje — wykonywać pewne instrukcje tylko wtedy, gdy spełniony jest jakiś warunek. Dzięki temu nasze programy stają się bardziej „inteligentne” i reagują inaczej w różnych sytuacjach.

Podstawowa budowa instrukcji if...

Najprostsza instrukcja warunkowa ma postać:

if warunek:
    instrukcje

Elementy, o które trzeba zadbać:

• po słowie if zawsze stawiamy dwukropek :;
• linie należące do bloku if muszą być wcięte (najczęściej 4 spacje);
• warunek to wyrażenie, które daje wartość prawda/fałsz (True/False).

Przykład krok po kroku

x = 10
if x > 5:
    print("Liczba jest większa niż 5")
else:
    print("Liczba jest mniejsza lub równa 5")

Co się tutaj dzieje (krok po kroku):

1. Program patrzy na wartość zmiennej x (tu: 10).
2. Oceni wyrażenie x > 5 — to jest warunek. Dla 10 warunek jest prawdziwy (True).
3. Skoro warunek jest prawdziwy, wykona się blok znajdujący się pod if (linia z print("Liczba jest większa niż 5")).
4. Blok po else zostanie pominięty — wykonuje się tylko gdy warunek był nieprawdziwy (False).

Operatory porównania

W warunkach używamy operatorów porównania. Oto najważniejsze z nich wraz z krótkim wyjaśnieniem:

• == — równe (np. 5 == 5 daje True)
• != — różne (np. 3 != 4 daje True)
• > — większe (np. 7 > 4)
• < — mniejsze (np. 2 < 5)
• >= — większe lub równe
• <= — mniejsze lub równe

Uwaga: pojedynczy = służy do przypisania wartości (np. x = 5), natomiast podwójny == porównuje wartości (np. x == 5).

Rozszerzenia: elif i zagnieżdżenia

Czasami chcemy sprawdzić kilka warunków po kolei. Wtedy używamy elif (skrót od "else if"):

x = 0
if x > 0:
    print("dodatnia")
elif x < 0:
    print("ujemna")
else:
    print("równa zero")

Instrukcja działa tak: najpierw sprawdzany jest pierwszy if. Jeśli nie jest prawdziwy — sprawdzany jest elif. Jeśli żaden warunek nie jest prawdziwy, wykonuje się else (jeśli istnieje).

Można także zagnieżdżać instrukcje if wewnątrz innych bloków if, ale trzeba uważać na czytelność kodu — często lepiej użyć dodatkowych warunków lub funkcji.

Łączenie warunków: and, or, not

Możesz łączyć warunki logicznie:

• and — oba warunki muszą być prawdziwe (np. x > 0 and x < 10);
• or — wystarczy, że jeden z warunków jest prawdziwy (np. x < 0 or x > 100);
• not — neguje warunek (np. not (x > 0) jest prawdziwe, gdy x <= 0).

Przykłady krótkie

1) Sprawdzenie typu zmiennej (przykład pokazowy):

value = "Ala"
if isinstance(value, str):
    print("To jest tekst (string)")

2) Warunek z użyciem and:

x = 7
if x > 0 and x <= 10:
    print("x jest liczbą od 1 do 10")

Najczęstsze błędy

• Brak dwukropka po if/else/elif — Python zgłosi błąd składni.
• Niewłaściwe wcięcia — każdy blok musi mieć spójne wcięcie (np. 4 spacje).
• Pomylenie = i == — przypisanie zamiast porównania.
• Zapomnij o nawiasach logicznych w skomplikowanych wyrażeniach — czasem warto użyć nawiasów, by uniknąć niejasności.

Zadania do samodzielnej pracy (nie podaję gotowych rozwiązań)

Spróbuj wykonać poniższe zadania samodzielnie. Poniżej każde zadanie ma krótki podpowiednik, ale nie pełne rozwiązanie — to ma Ci pomóc zrozumieć, jak do tego podejść.

1. Napisz program, który sprawdzi, czy liczba x = 7 jest większa niż 10, i wypisze odpowiedni komunikat.

   Podpowiedź: porównaj x > 10. Jeśli warunek jest prawdziwy, wypisz komunikat dla sytuacji "większa", w przeciwnym razie inny komunikat.

2. Stwórz zmienną n i nadaj jej dowolną liczbę. Sprawdź, czy jest parzysta (warunek n % 2 == 0). Wypisz "parzysta" lub "nieparzysta".

   Podpowiedź: operator % daje resztę z dzielenia. Jeśli n % 2 równa się 0, liczba jest parzysta.

3. Stwórz zmienną x = 4. Użyj instrukcji if...else, aby sprawdzić, czy x == 4, i wypisz tekst dla obu przypadków.

   Podpowiedź: pamiętaj o operatorze porównania == i o dwukropku oraz wcięciach.

Jak sprawdzić, czy Twój kod działa?

• Uruchom program i zobacz, jaki komunikat pojawia się na ekranie — czy zgadza się z oczekiwaniem?
• Zmieniając wartości zmiennych (np. x lub n), sprawdź różne ścieżki wykonania programu (gdy warunek jest prawdziwy i gdy jest fałszywy).
• Jeśli pojawi się błąd składni, przeczytaj komunikat Pythona — zwykle wskaże linijkę i problem (np. brak dwukropka lub błędne wcięcie).

Powodzenia! Jeśli utkniesz — napisz, co zrobiłeś i jaki otrzymałeś komunikat błędu lub jakie zachowanie programu Cię zaskoczyło; pomogę Ci znaleźć błąd, nie podając gotowego rozwiązania.