Procenty podstawowe i sens procentu

Preview Mode

You're viewing this material in preview mode. Sign up to track your progress and access all features.

Procenty podstawowe i sens procentu
In Progress

Procenty i proporcje • lekcja 1 z 9

Procenty podstawowe i sens procentu

W dwóch klasach połowa uczniów wybiera wycieczkę rowerową. Czy w obu jedzie tyle samo osób? Procent opisuje udział, a nie gotową liczbę osób. Nauczysz się odczytywać ten udział i wskazywać jego podstawę.

Po tej lekcji: wyjaśnisz sens procentu, zamienisz procenty na ułamki i odwrotnie oraz wskażesz, co oznacza 100%.

Na początek: Przypomnij sobie ułamki zwykłe i dziesiętne. Zapis 1/4 oznacza jedną z czterech równych części.

Dwa oddzielne zbiory uczniów: 10 z 20 oraz 14 z 28, czyli 50% w obu klasach.
Ten sam procent może opisywać różne liczebności.

Sto równych części — także w małej grupie

W klasie 8a jest 20 uczniów, a w 8b — 28. Połowa pierwszej klasy to 10 osób, połowa drugiej to 14. W obu przypadkach udział wynosi 50%, chociaż liczby osób są różne. Procenty pozwalają opisać, jak duża jest część w porównaniu z wybraną całością.

Definicja.

Jeden procent, czyli 1%, to jedna setna: 1% = 1/100 = 0,01. Cała wielkość przyjęta za podstawę odpowiada 100%. Liczba procentów mówi, ile setnych tej podstawy rozważamy.

{"version":1,"elements":[{"type":"rect","attrs":{"x":60,"y":20,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":90,"y":20,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":120,"y":20,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":150,"y":20,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":180,"y":20,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":210,"y":20,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":240,"y":20,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":270,"y":20,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":300,"y":20,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":330,"y":20,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":60,"y":50,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":90,"y":50,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":120,"y":50,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":150,"y":50,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":180,"y":50,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":210,"y":50,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":240,"y":50,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":270,"y":50,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":300,"y":50,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":330,"y":50,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":60,"y":80,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":90,"y":80,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":120,"y":80,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":150,"y":80,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":180,"y":80,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":210,"y":80,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":240,"y":80,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":270,"y":80,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":300,"y":80,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":330,"y":80,"width":30,"height":30,"fill":"#1769D3","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":60,"y":110,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":90,"y":110,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":120,"y":110,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":150,"y":110,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":180,"y":110,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":210,"y":110,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":240,"y":110,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":270,"y":110,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":300,"y":110,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":330,"y":110,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":60,"y":140,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":90,"y":140,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":120,"y":140,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":150,"y":140,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":180,"y":140,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":210,"y":140,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":240,"y":140,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":270,"y":140,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":300,"y":140,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":330,"y":140,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":60,"y":170,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":90,"y":170,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":120,"y":170,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":150,"y":170,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":180,"y":170,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":210,"y":170,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":240,"y":170,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":270,"y":170,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":300,"y":170,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":330,"y":170,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":60,"y":200,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":90,"y":200,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":120,"y":200,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":150,"y":200,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":180,"y":200,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":210,"y":200,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":240,"y":200,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":270,"y":200,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":300,"y":200,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":330,"y":200,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":60,"y":230,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":90,"y":230,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":120,"y":230,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":150,"y":230,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":180,"y":230,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":210,"y":230,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":240,"y":230,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":270,"y":230,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":300,"y":230,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":330,"y":230,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":60,"y":260,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":90,"y":260,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":120,"y":260,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":150,"y":260,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":180,"y":260,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":210,"y":260,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":240,"y":260,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":270,"y":260,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":300,"y":260,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":330,"y":260,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":60,"y":290,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":90,"y":290,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":120,"y":290,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":150,"y":290,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":180,"y":290,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":210,"y":290,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":240,"y":290,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":270,"y":290,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":300,"y":290,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"rect","attrs":{"x":330,"y":290,"width":30,"height":30,"fill":"#FFFFFF","stroke":"#13233F","stroke-width":1}},{"type":"text","attrs":{"x":60,"y":350,"text-content":"30% = 30/100 = 0,3","font-size":20,"font-family":"Arial, sans-serif","fill":"#13233F"}}]}
Trzy z dziesięciu rzędów: 30 ze 100 równych pól, czyli 30% kwadratu.

Jedna kratka stanowi 1% kwadratu, jeden rząd — 10%. Zaznaczone trzy pełne rzędy to 30%, czyli 30/100 = 3/10 = 0,3. Siatka ma sto pól, ale zbiór opisywany procentowo nie musi mieć stu elementów: procenty opisują również klasy dwudziestoosobowe.

Jak przejść między zapisami?

Przykład: 35% i trzy czwarte

  1. Aby zamienić 35% na ułamek, zapisz 35 setnych: 35/100.
  2. Skróć ułamek przez 5: 35/100 = 7/20. W zapisie dziesiętnym jest to 0,35.
  3. W przeciwną stronę: 3/4 rozszerzamy przez 25. Otrzymujemy 75/100, czyli 75%.

Kontrola: 35% jest mniejsze od połowy, a 75% większe od połowy. Ułamki 0,35 i 0,75 zachowują te same relacje.

Gdy ułamek dziesiętny jest już znany, policz liczbę setnych: 0,08 = 8/100 = 8%. Dla 0,125 otrzymasz 12,5%, ponieważ 0,125 · 100 = 12,5. Aby przejść od procentu do liczby, dzielisz liczbę procentów przez 100. Aby zapisać liczbę procentowo, mnożysz ją przez 100 i dopisujesz znak %.

Mały przecinek, duża różnica

0,5 = 50%, natomiast 0,5% = 0,005. Pół procentu to połowa jednego procentu, a nie połowa całości. Podobnie 5% = 0,05, nie 0,5. Zawsze sprawdź, czy w danych występuje znak procentu.

Czy można przekroczyć 100%?

Tak, gdy porównujemy wielkość z mniejszą podstawą. Planowano przejść 10 km, a przebyto 15 km: to półtora planu, czyli 150% planu. Natomiast uczniowie jednej klasy noszący okulary nie mogą stanowić 150% tej klasy. Udział części w dodatniej całości mieści się między 0% a 100%. 0% oznacza brak tej części, a 100% — całą podstawę.

Teraz sprawdź swoje rozumienie

Zapisz własne rozwiązanie przed odsłonięciem odpowiedzi. Jeśli nie wiesz, jak zacząć, skorzystaj ze wskazówki. Po sprawdzeniu wyjaśnij własnymi słowami, dlaczego wybrane działanie pasuje do zadania.

Zadanie 1

Wskazówka

Zacznij od 45/100.

Rozwiązanie i kontrola

45/100 = 9/20 = 0,45. Skracamy przez 5; oba zapisy oznaczają mniej niż połowę.

Zadanie 2

Wskazówka

Wyraź każdą liczbę w setnych.

Rozwiązanie i kontrola

0,07 = 7%; 3/5 = 60/100 = 60%; 1,25 = 125%. Ostatni udział przekracza jedną podstawę.

Zadanie 3

Wskazówka

Podziel 0,8 przez 100.

Rozwiązanie i kontrola

0,8% = 0,008. Jest to mniej niż 0,01 = 1%.

Zadanie 4

Wskazówka

Połowa każdej klasy jest liczona osobno.

Rozwiązanie i kontrola

Podstawami są odpowiednio 24 i 30 osób. Trenuje 12 i 15 osób. Równy procent nie oznacza równej liczby osób.

Zadanie 5

Wskazówka

150% to jedna całość i jeszcze jej połowa.

Rozwiązanie i kontrola

20 + 10 = 30 zadań. Nie chodzi o 150 zadań, lecz o półtora ustalonego planu.

Najważniejsze zależności

Najpierw nazwij podstawę, czyli 100%. Procent to zapis liczby w setnych. Ten sam procent różnych podstaw może oznaczać różne wartości.