Makbet

Podstawowe informacje

• Autor: William Szekspir
• Rodzaj literacki: dramat
• Gatunek: tragedia
• Miejsce akcji: średniowieczna Szkocja

Bohaterowie

• Makbet – szkocki wódz, krewny króla Duncana, początkowo lojalny i dzielny, później zbrodniarz, tyran
• Lady Makbet – jego żona, ambitna, bezwzględna, ale później załamana wyrzutami sumienia
• Banko – przyjaciel Makbeta, według przepowiedni ojciec dynastii królów, zamordowany na zlecenie Makbeta
• Król Duncan – zamordowany przez Makbeta, ojciec Malcolma
• Makduf – przeciwnik Makbeta, ostateczny zwycięzca
• Malcolm – prawowity następna tronu oskarżony o udział w zabójstwie Duncana
• Trzy wiedźmy – symbol losu, zła i pokusy.

Streszczenie 

Przepowiednia wiedźm

• Na wrzosowisku Makbet i Banko spotykają trzy wiedźmy.
• Przepowiadają Makbetowi: zostanie tanem (władcą) Kawdoru, a potem królem.
• Bankowi przepowiadają, że nie zostanie królem, ale jego potomkowie będą panować.

Spełnienie pierwszej przepowiedni

• Makbet dowiaduje się, że rzeczywiście został tanem Kawdoru.
• Zaczyna wierzyć w moc wiedźm i myśleć o tronie.

Lady Makbet i jej plan 

• Makbet informuje żonę o przepowiedni.
• Lady Makbet nakłania go, by przyspieszył los i zabił króla Duncana, który ma przyjechać do ich zamku.

Zabójstwo króla Duncana

• Podczas uczty Makbet, namówiony i wspierany przez żonę, w nocy zabija króla. 
• Lady Makbet pomaga upozorować winę służby.
• Rankiem zbrodnia wychodzi na jaw – synowie Duncana uciekają w obawie o własne życie.

Makbet królem

• Makbet zostaje koronowany, ale obsesyjnie boi się utraty władzy.
• Niepokoi go przepowiednia, że potomkowie Banka będą królami.

Morderstwo Banka

• Makbet zleca zabicie Banka i jego syna Fleance’a.
• Banko ginie, ale Fleance ucieka, więc przepowiednia wciąż może się spełnić.

Widmo Banka

• Podczas uczty Makbetowi ukazuje się duch zamordowanego Banka.
• Makbet popada w panikę, co wzbudza podejrzenia gości.

Kolejna wizyta u wiedźm

• Makbet szuka nowych przepowiedni.
• Wiedźmy mówią mu:
  • „Strzeż się Makdufa!”
  • „Żaden zrodzony z kobiety nie pokona Makbeta.”
  • „Makbet nie zginie, dopóki las Birnamski nie ruszy na zamek Dunsinane.”
• Makbet czuje się bezpieczny (uważa, że to niemożliwe).

Zbrodnie Makbeta

• Z obawy przed Makdufem rozkazuje wymordować jego rodzinę.
• Makduf ucieka do Anglii, gdzie wraz z synem Duncana – Malcolmem – planuje bunt.

Obłęd Lady Makbet

• Dręczona wyrzutami sumienia, Lady Makbet lunatykuje, bez końca „myje ręce z krwi”.
• Popada w szaleństwo i w końcu popełnia samobójstwo.

Finał

• Wojska Malcolma i Makdufa ruszają na Makbeta.
• Żołnierze maskują się gałęziami lasu Birnamskiego – przepowiednia zaczyna się spełniać.
• W walce Makbet ginie z ręki Makdufa, który ujawnia, że „nie został zrodzony z kobiety” (urodził się przez cesarskie cięcie).
• Tron obejmuje Malcolm, syn Duncana.

Motywy i problemy

• władza i ambicja – Makbet sięga po tron, choć nie ma do niego prawa
• zbrodnia i kara – każda zbrodnia rodzi kolejną, a wina prowadzi do upadku
• los i przeznaczenie – przepowiednie wiedźm; pytanie: czy Makbet był wolny, czy skazany na zgubę?
• wina i sumienie – Makbet i Lady Makbet nie potrafią uciec od wyrzutów sumienia
• dobro i zło – granice między nimi się zacierają, zło kusi i niszczy bohatera.

Znaczenie

• Przykład tragedii szekspirowskiej – bohater sam sprowadza na siebie klęskę przez własne decyzje.
• Uniwersalna przestroga przed żądzą władzy i moralnym upadkiem.

Uwaga

William Szekspir (1564–1616) tworzył głównie w renesansie (zwłaszcza jego wczesne komedie i dramaty historyczne), ale jego wielkie tragedie („Makbet”, „Hamlet”, „Król Lear”) mają już wiele cech barokowych – mroczną atmosferę, obsesję śmierci, niepewność ludzkiego losu.